Yabancı - Albert Camus        Nobel Ödüllü Yazar ve Düşünür Albert Camus’nün ilk romanı Yabancı yalın dili, sade  kurgusu ile okuma alışkanlığı olmayanların bile kolayca altından kalkabileceği bir eser. Romandan gerçekten tad alabilmek, mesajına ulaşabilmek içinse yazarın yaşamı ve savunduğu düşünceler konusunda bilgi sahibi olmak gerekiyor.

          Camus’un bol çağrışımlı, çok katmanlı kapalı metinlerini okumak isteyenler  Sürgün ve Krallık ismiyle yayınladığı öykülerine göz atmalı.

Peki nedir Yabancı romanının derdi? En kestirme haliyle “hayat saçmadır” şeklinde özetleyebiliriz. Bu gerçeğe ulaşmış kişinin yapacağı en iyi şey de intihar etmektir. İntihar olgusu yazarın ilk dönem yazılarında sık sık karşımıza çıkar. Sysiphos Söyleni isimli denemeler kitabının ana teması da budur. Otobiyografik öğeler taşıyan bitmemiş ve ölümünden sonra mirasçıları tarafından yayınlanmış romanı İlk Adam’da sıcaktan çıldırarak elindeki usturayla Arap müşterisinin boynunu kesen bir berberden bahseder ki Yabancı romanındaki cinayetin ilham kaynağı olabilir bu cinnet cinayeti.

Yine yazarın ölümünden sonra yayınlanan ve bitmemiş bir metin olduğu izlenimini veren Mutlu Ölüm romanından doğmuş bir romandır Yabancı. Sanki Camus aktarmak istediği fikri yazdığı metnin yeterinde açık ifade etmediğini düşünerek bir kenara koymuş, ondaki malzemeyi kullanarak Yabancı’yı yazmıştır. Her iki romanda da benzer olaylar yer almakla beraber Yabancı’da olayların sırası ve verdikleri mesaj ciddi anlamda değişmiştir. Her iki anlatıda da bir cinayet ve bir ölüm vardır. Ancak Mutlu Ölüm’deki cinayetin açık seçik bir sebebi olduğu için amaca hizmet etmez. Yabancı’daki Arap’ın anlamsız bir biçimde öldürülüşü ve toplumun alt katmanından önemsiz biri oluşu özellikle seçilmiş, saçma felsefesini anlatmaya hizmet eden faktörlerdir. Mutlu Ölüm’deki ölüm doğal, vakti gelmiş bir ölümdür. Yabancı’daki ölümse idam cezasıyla gelir. Doğal sayılmayacak ancak suçlunun umursamazlığı nedeniyle neredeyse doğal kılınmış bir ölümdür.

         Her iki romanda da ortak karakterler vardır. Lokantacı Celeste örneğin… Ve bazı bölümler neredeyse tıpatıp aynıdır. Salamano’nun köpeğiyle ilişkisi, kahraman balkondan bakınırken sinemadan dönenler vs…

            Yabancı’nın baş kahramanının küçük adının olmayışını bazı eleştirmenler Kafka etkisine bağlamaktadırlar. Mümkündür.  Ayrıca işlenen cinayet ve katilin tavırlarında Dostoyevski’den izler bulmak da olası (Suç ve Ceza – Raskolnikov).

            Bu romanı psikolojik ve sosyolojik açıdan ayrı ayrı incelemek yararlı olur kanısındayım. Tamamen rastlantısal nedenlerle tanımadığı bir adamı öldüren Mersault’un annesinin cenazesindeki davranışları, sevgilisinin evlenme teklifine verdiği yanıtlar ve yargılanması sırasında takındığı tavır onu anlaşılması güç ve özel bir psikolojiye sahip biri yaparken mahkeme sürecinde yer alan karakterlerin katile bakış açısı da sosyolojik bir olgu olarak ele alınmaya değer bir yapıya sahiptir. Mersault bir adamı öldürdüğü için değil (karar vericiler açısından çok da önem taşımayan, sağlam ayakkabı olmadığı her halinden belli bir Arap’tır ölen) annesinin yasını toplumsal değer yargılarına uygun biçimde tutmadığı için suçlanmaktadır sanki. Bu açıdan incelendiğinde roman çok ciddi bir toplumsal adalet duygusu eleştirisi olarak algılanabilir. İnsanın farklılıklara  tahammülsüzlüğünü, kendine benzemeyenden korkusunu ve yok etmek isteyişini çok güzel anlatır. Kısacası Yabancı romanı iyi vakit geçirmekten çok satır satır incelenmek, üstünde tartışılmak amacıyla yazılmış, yalın anlatımının altında pek çok düşünceyi çağrıştıran bir eserdir. Tıpkı Aylak Adam, İçimizdeki Şeytan, Yeraltından Notlar gibi.

Kaynakça:

Yabancı (Albert Camus)

Düğün ve Bir Alman Dosta Mektuplar (Albert Camus)

Tersi ve Yüzü (Albert Camus)

Mutlu Ölüm (Albert Camus)

Sisifos Söyleni (Albert Camus)

Düşüş (Albert Camus)

Sürgün ve Krallık (Albert Camus)

Doğrular (Albert Camus)

Caligula (Albert Camus)

Yaz (Albert Camus)

Veba (Albert Camus)

İlk Adam (Albert Camus)

Başkaldıran İnsan (Albert Camus)

Albert Camus ve Başkaldırma Edebiyatı (John Cruickshank)

Yazan: Zerrin Soysal

(“Yabancı” – Albert Camus; Can, 2007, 23. baskı)