kurban-leonid-andreyevÖyküler karalamaya ergenlik çağımda, Guy de Maupassant’ın hikâyelerini okuduktan sonra başladım. Haliyle, ilk hikâyelerim hayli esinlenmişti Fransız yazardan. Bugün yazdıklarım da Maupassant’ın izleklerini taşıyor, şüphesiz.

Leonid Andreyev, Guy de Maupassant’ın çağdaşı sayılır. Çarlık rusyasının son dönemlerinde yaşamış olan Andreyev, genç yaşta hayata veda ettiğinden geride pek az eser bırakmış. Fransız ve Rus yazarın eserleri arasındaki benzerlikler kanımca oldukça belirgin. Maupassant’ın hikâyelerindeki küçük burjuvazinin eleştirisi, sosyal kademelerin kişisel kaderleri tayin etmesi ve insanlığın değişmez aptallığının gözler önüne serilmesi, Leonid Andreyev’in hikâyelerinde de mevcut. Anlamışsınızdır mutlaka, Leonid Andreyev’in öykülerini ben çok beğendim. Maupassant ve Andreyev, çok sevdiğim iki huzursuz ve karamsar ruh oldular.

“Kurban”, ikisi uzun, dördü kısa, altı öyküden oluşuyor.

Kitabın ilk öyküsü “Gece Söyleşisi” 1915 yılında yazılmış. Birinci Dünya savaşının ortasında, bir muharebe kampında, Prusya Kralı II. Wilhem, gece sıkıntısını gidermek için bir esiri yanına çağırtır. Hikâye, kibirli ve pragmatist bir İmparator ile, Belçika adına savaşan hümanist ve idealist Rus bir akademisyen esirin, savaş şartlarında “zorakî” sohbeti üzerine kurulu. “Gece Söyleşisi”, savaş ve barış feslefesi üzerine harika bir anlatım. Vicdan, ego, gerçekçilik ve umudun işlendiği muhteşem bir hikâye.

Kitabın ikinci öyküsü, kitaba ismini veren “Kurban”, 1916 yılında yazılmış. Varsıl bir hayattan sonra kendini yokluk içinde bulan anne ve kızının hikâyesi. Yaşlı ve bakıma muhtaç anne Elena Dimitriyevna, asaleti, güzelliği ve bilgisi ile, kötü karakterli kızı Taisiya’yı gölgede bırakır. Evlenme çağında olan kız, müstakbel kocası Mihail Mihayloviç Verevkin’e tutkulu bir aşkla bağlıdır fakat damat adayı anneye büyük ve sınırları tam anlaşılamayan bir hayranlık besler. Hikâye, kıskançlık sebebiyle içindeki kötülüğü annesine yönelten kötücül bir kızın asil bir anneye yaptığı eziyetleri ve Elena’nın müthiş fedakârlığı ile nihayet çözümlenen bir çıkmazı anlatıyor.

Sırasıyla “Dönüş”, “Vaiz John’un Sonu” ve “İki Mektup”, kitabın takip eden öyküleri. Bu üç öyküyü oldukça vasat buldum. Son öykü “Çemodanov”, kitabın ilk iki öyküsü kadar nitelikli.

Karakterlerin ön plana çıktığı bu öykülerde, Andreyev okuru, iyi ve kötü, vicdan ve onur gibi temel ahlakî değerlerin ikilemleri içine sürüklüyor. Kötünün bazen iyiye hizmet ettiği, onurun bazen ölümden geçtiği vurucu ve karamsar hikâyeler.

Çemadanov’un hayatını kaderin zalimliğiyle birlikte, onu her defasında kaderin attığı çukurun dibinden çekip çıkaran görünmez ama iyi bir kuvvet de takip ediyordu. Çok mümkündü ki bu, sadece onların arasında bir oyundu. Kader ile iyi kuvvet arasındaki bir oyun, ama bu defa sanki iyi ortalıktan kayboluvermişti” (s.100).

Yirminci yüzyılın başlarında yazılan öykülerde kullanılan dil günümüz için oldukça ağır. Betimlemeler yoğun ve hikâyenin temposu zaman zaman fazla yavaş. Ancak kurgu o denli ilgi çekici ve anlatım o kadar ustaca ki, eskilerde kalmış bu edebiyat dili ağırlığını yitiriyor.

Helikopter Yayınları kaliteli bir basım yapmış. Yalın kapak tasarımı güzel, kağıdın kalitesi uzun süredir görmediğim kadar iyi. Bu özeni son okumada da gösterselermiş iyi olurmuş. Özellikle ilk öyküde, inanılmaz yazım hataları ile karşılaştım. Bunlar o denli fazlaydı ki, kitabı elimden bırakmamak için çok mücadele ettim. Neyse ki ikinci öyküden itibaren hatalar azalıyor (ama yine var!). Kullanılan yazı boyutundan bahsetmeden de geçemeyeceğim. Kitabın sonunda göz numaralarım artmış olabilir, karakter fontu o denli küçük.

Türkçeye yeni kazandırılan Rus yazar Leonid Andreyev’in “Kurban” adlı kitabını tavsiye ediyorum. Yazım hatalarına ve minnacık yazı boyutuna rağmen, derli toplu, kurgusu tam oturmuş, anlatımı bir ustanın kaleminden çıkmış enfes hikâyeler. Edebiyatta biraz nostaljik yazımları sevenler “Kurban”ı daha çok beğenebilir.

Kitapla ilgili başka bir yorum okumak isterseniz:

http://www.benyazarsamolur.com/kurban-kucumseme-azgin-mevsimler/

“Kurban”, Leonid Andreyev (Helikopter, 1. Basım, Ocak 2019)

28 Eylül 2016