Bir-Sirk-Geçiyor---Patrick-Modiano“Bir Sirk Geçiyor” romanının çok eski bir versiyonu vardı kütüphanemde. Varlık Yayınlarının çıkardığı, Filiz Nayır Deniztekin tarafından tercüme edilen bir baskı. O kadar eski ki, ne künyesi, ne bandrolu, ne de basım tarihi yazıyor. Araştırmalarıma göre 1992 veya 1993 yılı baskısı olması gerekir.

Novella olarak da nitelendirilebilecek romanı çok kısa sürede ve biraz da sıkılarak okudum. Her Nobel Edebiyat ödüllü yazarın tüm eserlerinin muhteşem olacağına dair bir kural yok elbette. Çok iyi yazarlar zaman zaman çok kötü eserler de çıkarabiliyorlar.

“Bir Sirk Geçiyor”, ödüllü yazarın eksi hanesine yazılacak bir yapıt.

Yeni tanıştığı kızın gözüne girebilmek için yaşını büyüten genç kahramanın babası, Fransa’da yasadışı olduğunu tahmin ettiğimiz işler çevirdikten sonra İsviçre’ye (yoksa Belçika’ya mı? bilemiyoruz) kaçmıştır (bir suç mu işlemiştir, öyle ise suçu nedir? bilemiyoruz). Annesi, İspanya’nın güneyinde bir yerlerdedir (neden? bilemiyoruz). Çocuğu Fransa’da öğrenimini sürdürsün diye baba, kahramanı başında bir fedai ile bırakmıştır. Bu adam babanın eski ofisine gidip gelip dosyalar yakmaktadır (neden? neleri yok etmeye çalışıyor? bilemiyoruz). Esas oğlan ile esas kız bir polis sorgulamasında karşılaşırlar (bu sorgulama nedir, hiçbir zaman bilemiyoruz). Kız evlidir ama bunu bir süre saklar. Kocası bir sirkte çalışmıştır ama romana ismini vermesine rağmen, bu konu detay olarak bu şekilde bırakılmıştır. Gençler, birlikte Roma’ya kaçma planları kurarlar (kimden ve neden kaçılıyor, anlaşılamaz). Kızın eski bir suçlu olup olmadığı belli olmazken, iki genç kendilerini para karşılığı bir kuryecilik işinde bulurlar (bu iş yasadışı mıdır, öyle görünür ama bilinmez). Az çok anlayabildiğimiz üzere, kız bu tarz işleri daha önce de yapmıştır (hatta fahişelik yapmış olabileceği de imâ edilmektedir). Aracısı oldukları işin tarafları bir anda ülkeden giderler (neden? bilinmez) ve gençleri kurye olarak görev yaptıkları işin ucunda bir cinayetin olup olmadığı da belli değildir. Gençler Roma’ya gidemeden roman biter.

Yazar, gizemin dozunu öyle bir abartmış ki, okur yukarıdaki soruların hepsini kendine sormakla kalmıyor, romanın sonunda bir kurgusal çözümleme olamadan öylece kalakalıyor. Asıl gizmeli olan hikâyenin yanı sıra, yazar birçok ve gereksiz yan hikâye serpiştirmiş romana, ve sanki hepsinin anlaşılmaz ve gizemli olmasına özen göstermiş. Sonuçta, neyin neden olduğu belli olmadan, roman soru işaretleri ile bitiyor.

Yazın dünyasında birşeyler karalamaya çalışanlar bilir, yazıda en temel kural, “bir yerlerde silahı gösterdiysen onu romanda ateşleyeceksin” prensibidir. Bu prensip burada denizi boylamış gözüküyor.

Ayrıca, romanın bazı bölümleri inandırıcı değil. Diyalogların bazıları yapay, gerçek bir hayat akışındaki konuşmalardan çok uzak. Erkek kahraman kızla üç gün geçirmesine rağmen, kızın adını üçüncü günün sonunda öğreniyor, ve üstelik bunu başkalarından öğreniyor (?).

Yazarın ustaca yaptığı zaman geçişleri ise dikkat çekici. Özellikle romanın sonlarına doğru, şimdiki an, geçmiş ve gelecek arasında başarılı geçişler yapıyor. Bunun dışında romanda beğendiğim herhangi bir şey olmadı diyebilirim.

Ayrıca, romanın tercümesi tatmin edici değil. Esas dilinde, Fransızca okumak isterdim. Fransızca’da olan ama Türkçe’de anlamsız bazı deyimleri çevirmen olduğu gibi Türkçeleştirmiş. Örneğin, Fransızcada geceleri hem bekçilik yapan, hem de apartman görevlisi olan görevliler için “concierge de nuit” tabirini kullanılır. Kitapta bu, “gece kapıcısı” olarak tercüme edilmiş! Türkçede “gece kapıcısı” diye bir deyim var da ben mi bilmiyorum? Olsa olsa “gece bekçisi” deyimi vardır.

Modiano, Nobel ödülüne kıyasla benim için çok daha değerli olan Goncourt ödülüne, 1978’de layık görülmüş. Bu ödüle hak kazanmış her yazar gibi, Patrcik Modiano’nun daha doyurucu romanlarını okumayı bekliyorum. Bu defa belki anadilinde…

Romanla ilgili aşağıdaki birkaç yazı ilgimi çekti, paylaşıyorum:

http://begenmeyenokumasin.com/patrick-modiano-bir-sirk-geciyor/

http://okuyankedi.blogspot.com.tr/2011/02/bir-sirk-geciyor-patrick-modiano.html

 “Bir Sirk Geçiyor” – Patrick Modiano (Varlık Yayınları, 1992-1993 basımı)